Peru – Tajne iščezlih civilizacija
Peru se nalazi na Pacifičkoj obali i treća je najveća država u Južnoj Americi. Peru je zemlja kontrasta, misteriozna zemlja bogate istorije, neverovatnih prirodnih lepota i prijateljskog naroda. Svetski poznat je kao srce Inka. Peru, zemlja čijoj je mistici nemoguće odoleti, svetski je poznat kao dom drevne civilizacije Inka, zemlja prirodno bogata nestvarnim predelima, dinamične kulture i istorije. Posetite Peru i uživajte u raznolikosti ove fantastične zemlje, iskusite prirodu, istražite izgubljeni grad Inka ili Svetu dolinu. Od pustinje do džungle, od Inka preko Španskih osvajača, Peru je destinacija koja će vas fascinirati svojom energijom i autentičnošću.
PERU – Tajne iščezlih civilizacija
Peru je država u Južnoj Americi smeštena na njenom krajnjem zapadu. Graniči se sa Ekvadorom, Kolumbijom, Brazilom, Bolivijom i Čileom, dok je najveći deo granice zapravo sa Tihim okeanom. To je zemlja sa velikim brojem raznovrsnih staništa, od sušnih ravnica pacifičkog priobalnog područja do planinskih vrhova Anda i tropskih prašuma Amazonskog basena. Ima 33 miliona stanovnika, a njegov glavni i najveći grad je Lima. Sa 1,28 miliona km2 ,Peru je 19. po veličini država na svetu, a treća u Južnoj Americi.
Teritorija Perua bila je dom nekoliko drevnih kultura, od civilizacije Norte Chico koja počinje 3500. pre nove ere, najstarije civilizacije u Americi i jedne od pet kolevki civilizacije, do Carstva Inka, najveće države u prekolumbovskoj Americi.
GEOGRAFIJA
Zemlja u potpunosti leži na južnoj hemisferi i ima 3 različita klimatska regiona. Obalska zona na zapadu uz okean je sušna ravnica osim u delovima gde se spuštaju reke sa Anda. Glavni grad Lima pripada ovom regionu. Planinska zona obuhvata područje Anda i nosi naziv sijera, sa najvišim vrhovima u zemlji iznad 6000 metara, prekrivenim stalnim snegom i ledom. Grad Inka, Maču Pikču smešten je u ovoj zoni. Međutim, najveći deo zemlje, 65% pripada kišnoj šumskoj klimatskoj zoni smeštenoj istočno od Anda sa gustom amazonskom prašumom gde su jedini putevi zapravo reke koje se a Anda spuštaju kroz prašumu. Amazonski basen je posebno vredan pažnje jer je izvor čuvene reke Amazon, koja je sa 6872 km najduža reka na svetu i pokriva 75% peruanske teritorije. U ovoj oblasti visoko u Andima se nalazi i najveće jezero u Peruu a to je Titikaka između. Deli ga sa Bolivijom pa je zbog toga i najveće u Južnoj Americi.
BILJNI I ŽIVOTINJSKI SVET
Bogatsvo biljnog i životinjskog sveta sa brojnim endemskim vrstama svrstava Peru među zemlje sa megadiverzitetom. Pričamo o preko 22 000 vrsta, a posebni značaj imaju retke ugrožene poput pume, jaguara i medveda naočara, ali i ptice koje proizvode velike količine gvana, ekonomski važnog za izvoz. O flori ne treba trošiti mnogo reči jer dovoljan je samo podatak da je preko 60 procenata zemlje pod šumom i sve će vam biti jasno
STANOVNIŠTVO
Peru je multietnička nacija formirana stalnim mešanjem različitih naroda tokom pet vekova. Indijanci su naseljavali peruansku teritoriju nekoliko milenijuma pre španskog osvajanja u 16. veku ali se njihova populacija smanjila sa skoro 5–9 miliona u 1520-im na oko 600.000 100 godina kasnije, uglavnom zbog zaraznih bolesti evropljana. Španci i Afrikanci stigli su u velikom broju pod kolonijalnom vlašću, mešajući se međusobno ali i sa starosedelačkim narodima. Nakon sticanja nezavisnosti, došlo je do postepenog doseljavanja iz Evrope a sa ukidanjem ropstva 1854 dolaze radnici iz Kine i Japana ostavivši veliki uticaj u peruanskom društvu.
Danas 60 posto čine mestici, 20ak kečuanci dok ostatak čine evropljani i manji procenat onih azijskog i afričkog porekla. Oko dva i po miliona Peruanaca živi u emigraciji, najviše u SAD, Evropi i Japanu.
U Peruu živi negde oko 33 miliona ljudi od čega 80 procenata u urbanim a samo 20 u ruralnim sredinama. Zvanični jezik je španski dok su kečua i ajmara kao jedni od ranijih vodećih domorodačkih jezika govore u dosta manjem obimu. Problem je dijalekatska podeljenost, nedostatak pismenosti i pisane literature. Zato danas postoje brojni pokreti za promociju indijskih jezika u školi i medijima kako bi se očuvala domorodačka kutura.
Preko 90% stanovništva pripada rimokatoličkoj veri što je zapravo posledica misionarske aktivnosti iz vremena španske kolonizacije. Stopa pismenosti je 94% a osnovno i srednje obrazovanje je obavezno i besplatno u državnim školama.
KULTURA I TRADICIJA
Kultura Perua je kombinacija španske i lokalne indijanske mada ima i značajnog uticaja pojedinih azijskih i afričkih etničkih grupa. Čak i pre Carstva Inka Peru je bio center umetnosti na južnoameričkom kontinentu. Kulture indijanaca bavile su se umetnošću, poput izrade skulputra i nakita. Inke su samo nastavile ove tradicije uz dosta uspeha u arhitekturi, što dokazuju gradovi Maču Piču i Kusko.
KUHINJA
Nakon što su španci otkrili Ameriku, započeta je trgovinska razmena hranom koja do tada nije bila poznata Starom svetu, pre svega krompir, paradajz i kukuruz. Današnja moderna autohtona peruanska kuhinja nezamisliva je bez kukuruza, krompira, pasulja, kinoe i čilija, a verovali ili ne u zemlji se uzgaja preko 3.000 vrsta krompira. Naravno ta lokalna kuhinja meša sa kineskom, afričkom, arapskom, italijanskom i japanskom, a među najpoznatijim jelima su anticuchos, ceviche i pachamanca.
MUZIKA
Peruanska muzika ima andske, španske i afričke korene. U pretkolumbovsko doba, muzički izrazi su se veoma razlikovali u svakom regionu. To su pre svega bili najprimitivniji muzički instrumenti poput udaraljki ali i kene, tradicionalne frule sa Anda. Španci su doneli nove instrumente, kao što su gitara i harfa, što je dovelo do razvoja charanga, žičanog instrumenta sličnog gitari, danas nacionalnog instrumenta Perua. Afrički uticaj ogleda se kroz čuvene ritmove ali i kajon, drveni perkusioni instrument nalik kutiji za koji se veruje se da je nastao među robovima koji su bili muzičari tokom ranih 1800-tih godina.
EKONOMIJA
Peru je od 2011. godine, jedna od najbrže rastućih privreda na svetu zahvaljujući ekonomskom bumu tokom 2000-ih. Ipak zbog neravnomerne raspodele prihoda 19 procenata njegove ukupne populacije je siromašno, uključujući 9% koje živi u ekstremnom siromaštvu.
LIMA
Lima je glavni i najveći grad Perua. Nalazi se u dolinama reka Čilon, Rimak i Lurin, u pustinjskoj zoni centralnog priobalnog dela zemlje, sa pogledom na Tihi okean. Zajedno sa gradom Kaljao, čini Metropolitansko područje u kojem živi skoro 11 miliona stanovnika, ili verovali ili ne gotovo trećina stanovnika Perua, zbog čega je Lima jedan od najvećih gradova u Americi.
Limu je osnovao španski konkvistador Francisco Pizarro 1535. godine kao Ciudad de los Reyes odnosno Grad kraljeva, a današnje ime grada, koje je postalo službeno u 17om veku potiče od Kečua naziva za reku Rimac, Lima što znači “Govornik”. Grad je ubrzo postao glavni i najvažniji grad španskog vicekraljevstva Perua i mesto odakle se širila španska vlast i hrišćanstvo ali i odnosila blaga Južne Amerike poput zlata preko okeana u Španiju.
Početkom prošlog veka Lima je imala oko 140.000 stanovnika, a do 1960-ih je prešla brojku od million, privlačeći stanovnike iz svih delova Perua. Zato su danas glavni problemi grada prenaseljenost ali i zagađenost jer preko 10 miliona ljudi živi u njemu.
Lima je poznata kao gastronomska prestonica Amerike a njeni restorani često uvršteni među 50 najboljih restorana na svetu. Ceviche je nacionalno jelo Perua i pravi se od soli, belog i crnog luka, ljute peruanske paprike i sirove ribe marinirane u soku od limuna.
KUSKO
Kusko je glavni grad istoimene regije i provincije koji leži na visini od 3400 metara u Andima u blizini doline Urubamba. Nekada je bio glavni grad Carstva Inka od 13. veka pa sve do španskog osvajanja u 16. veku. 1983. godine UNESCO ga je proglasio svetskom baštinom kada postaje glavna turistička destinacija koju svake godine poseti preko 2 miliona ljudi. Inače, državni ustav iz 1993 označava Kusko kao istorijsku prestonicu Perua.
Autohtono ime grada je Kusku, a Iako se koristilo u kečuanskom jeziku, njegovo poreklo vodi iz jezika Ajmara. Španski konkvistadori usvojili su lokalni naziv, izgovarajući ga kao Kuzko ili, ređe, Kozko. Danas je situacija slična pa se koriste oba naziva kroz izgovor ali i u pisanoj formi pa je na primer međunarodna skraćenica za gradski aerodrom CUZ, što zapravo odražava raniji španski pravopis.
Narod Kilke je okupirao region od 900. do 1200. godine nove ere, pre dolaska Inka u 13. veku. Utvrđeno je da su upravo oni sagradili oko 1100 godine, čuveni kompleks izvan Kuska, Saksaivaman kojeg su Inke kasnije zauzele i proširile.
Kusko je dugo bio važan centar starosedelaca i glavni grad Carstva Inka. Kako je izgrađen, to jest kako je ogromno kamenje vađeno i transportovano na lokaciju, ostaje neutvrđeno. Od svakog lokalnog vođe se zahtevalo da izgradi kuću u gradu i da živi deo godine u Kusku sve do dolaska španaca koji su ga zauzeli koristeći superiorniju vojnu opremu u odnosu na Inke. Fransisko Pizaro je zvanično stigao u Kusko 15. novembra 1533. godine. Odmah ga je očarao lepotom svojih zdanja, dužinom i pravilnošću ulica. Veliki trg je bio okružen sa nekoliko palata, pošto je „svaki vladar morao da sagradi svoju“. Najraskošnije zdanje u Kusku nesumnjivo je bio veliki hram posvećen Suncu, Korikanča, prekriven zlatnim pločama. Sve su to španci opljačkali uključujući i kraljevske mumije u samoj Korikanči.
Snažan zemljotres koji je 1950 godine pogodio Kusko uništio je trećinu građevina. Interesantno je to da su najviše stradale španske nadogradnje i nova zdanja koje su kolonizatori izgradili na temeljima Inka hramova koji su svi do jednog izdržali zemljoters, što je još jedan dokaz o njihovom neverovatnom graditeljskom znanju.
Po poslednjem popisu u njemu živi oko 480 hiljada ljudi.
MAČU PIKČU
Maču Pikču je sveti grad Inka na 2430 metara nadmorske visine u najvišem delu istočnih Anda, na padinama planinskog lanca Urubamba iznad Svete doline, 112 kilometara seveozapadno od Kuska, nekadašnje prestonice Inka. Većina arheologa veruje da je izgrađen u 15om veku kao posed cara Inka Pačakutija. Često pogrešno nazivan “Izgubljenim gradom Inka”, Maču Pikču je najpoznatija ikona civilizacije Inka. Lokacija grada bila je dobro očuvana vojna tajna, jer su duboke litice koje ga okružuju bile najbolja prirodna odbrana. Nakon što su ga izgradile, Inke su ga ubrzo nakon 100 godina napustile navodno usled epidemije malih boginja. Španci ga nikada nisu pronašli zbog čega je ostao netaknut. Tako skriven prekriven gustom vegetacijom ostao je sve do 1911. godine kada ga je otkrio Amerikanac Hajram Bingam. Tako barem većina misli, iako istina može da bude potpuno drugačija.
TITICACA LAKE
Titikaka je najviše slatkovodno jezero u Južnoj Americi koje leži na 3.812 m nadmorske visine, a ujedno se smatra i najvišim jezerom na svetu na kome je moguća komercijalna plovidba. Ima površinu oko 8.300 km² a po zapremini i količini vode broj 1 je u Južnoj Americi. Nalazi se granici Perua i Bolivije visoko u Andima, tačnije 40 posto pripada peruancima a 60 bolivijcima. Ima prosečnu dubinu između 140 i 180 metara, uz maksimalnu do čak 280. U jezero utiče više od 25 reka i na njemu se nalazi 41 ostrvo, od kojih su neka gusto naseljena. Među njima su i Urosi veštačka ostrva napravljena od plutajuće trske.
