MANASIJA

Manastir Manasija (Resava) je smešten pored rečice Resave nedaleko od Despotovca i predstavlja jedan od poslednjih spomenika srpske srednjovekovne kulture. U srednjem veku manastir se zvao Resava, a ime Manasija je novijeg porekla. Crkvu je podigao despot Stefan Lazarević, sin kneza Lazara Hrebeljanovića. Izgradnja crkve, grandioznog utvrđenja i velike trpezarije trajala je od 1406. do 1418. godine. Impozantni bedemi sa jedanaest kula, opasani rovom, predstavljali su, u to vreme, moderan sistem odbrane manastira.. Crkva Sv. Trojice, sa osnovom u obliku razvijenog trikonhosa, ubraja se među najreprezentativnija zdanja moravskog graditeljstva.Freske u Manasiji najlepše su među moravskim spomenicima, a ubrajaju se u najbolje u starom srpskom slikarstvu uopšte. Pored manastirske crkve i utvrđenja, u Manasiji su delimično sačuvani ostaci stare trpezarije i biblioteke. U biblioteci se nalazila prepisivačka radionica u kojoj su rađene brojne knjige za crkvene potrebe. „Resavsko pisanje“ je bilo veoma cenjeno i dugo je služilo za uzor kasnijim prepisivačima.

RESAVSKA PEĆINA

Resavska pećina se nalazi u istočnoj Srbiji, na području Gornje Resave, 20 km od Despotovca. Smeštena je u krečnjačkom brdu „Babina glava“ na obodu kraškog polja „Divljakovac“ i na nadmorskoj visini od 485 m. Ubraja se u red najstarijih pećina u našoj zemlji, jer je stara 80 miliona godina, a stariji nakit se procenjuje na oko 45 miliona godina. Njeno stvaranje je počelo pre velikog ledenog doba hemijskim i mehaničkim radom reke ponornice u krečnjačkoj geološkoj podlozi. Resavska pećina je otkrivena 1962. godine, iako su za nju i ranije znali čobani koji su se u pećinu sklanjali sa ovcama da bi se zaštitili od nevremena. Pećina je duga 4,5 km, detaljno je istraženo 2.830 m, a za posetioce je uređeno oko 800 m. Temperatura u Resavskoj pećini je konstantna tokom cele godine i iznosi +7°C, dok vlažnost vazduha varira od 80-100%. Unutrašnjost pećine obiluje brojnim i raznovrsnim dvoranama, kanalima, galerijama, stubovima, stalaktitima, stalagmitima, draperijama i okamenjenim vodopadima.

VODOPAD LISINE

Na oko 15 minuta vožnje od Resavske pećine ka selu Strmosten, u podnožju planine Beljanice (1.300 metara) nalaze se izvor Veliko vrelo i vodopad Veliki buk koji su zaštićeni Uredbom Vlade Republike Srbije kao spomenik prirode Lisine. Veliko vrelo spada u malobrojnu grupu snažnih kraških izvora i predstavlja izuzetan primer gravitacionih vrela. Veliki buk je jedinstvena pojava među akumulativnim bigrenim vodopadima Srbije. Najveći je vodopad u Srbiji, visine preko 20 metara, a svojom lepotom i impozantnošću ostavlja bez reči. Neobičnog je izgleda jer je voda vremenom napravila dubok amfiteatar vertikalnih strana u bigrenim naslagama dok njegovo dno pokrivaju veliki bigreni blokovi. Svakom ko u sebi nosi imalo avanturističkog duha biće zanimljiv spust do podnožja vodopada, a jedino tako može da doživi pravu sliku kako netaknuta priroda izgleda. Pod glavnim mlazom vode nalazi se jezerce dubine nekoliko metara, a oblaci vodene prašine neprestano zasipaju posetioce. U ovom prirodnom ambijentu nalazi se i par ugostiteljskih objekata, među kojima su „Resavski uranak“, restoran sa prenoćištem i vrhunskim osobljem, a u samom podnožju Velikog buka je „Vodopad Lisine“, restoran sa bungalovima i velikim imanjem sa malim zoološkim vrtom, ribnjakom i jezerom za sportske ribolovce.

RAVANICA

Manastir Ravanica sa crkvom Sv. Vaznesenja i građevinama opasanim čvrstim odbrambenim zidom sa sedam kula nalazi se u podnožju Kučajskih planina, u selu Senje kod Ćuprije. Zadužbina je kneza Lazara. Sagrađena je između 1375. i 1377. godine, a freskama je ukrašena u godinama pred Kosovsku bitku. Izmenjena ktitorska kompozicija doslikana je nakon Lazareve pogibije. Po svojim arhitektonskim i likovnim obeležjima ravanička crkva je rodonačelnik novog stila umetnosti moravske škole. Crkva predstavlja originalno arhitektonsko rešenje nastalo spajanjem svetogorske tradicije trolisne osnove i modela upisanog krsta sa pet kupola, odomaćenog u vreme kralja Milutina. Trolisna osnova je postala uzor u daljem razvoju prostorne koncepcije hramova. Crkva je zidana naizmeničnim redovima kamena i opeke, ukrašena je keramoplastičnim dekorativnim elementima i bogatom reljefnom plastikom. Na freskama, koje su ostale očuvane u oltarskom i glavnom unutrašnjem prostoru crkve, zapažaju se izvesne novine vezane za sheme u izboru tema i ciklusa (Veliki praznici, Hristova stradanja, Čuda i parabole), koje će postati pravilo u oslikavanju potonjih hramova moravske Srbije. U kupolama su slike Hrista, Bogorodice, nebeskih bića i proroka, u oltaru su predstave Hristovog stradanja i inkarnacije, dok su u naosu ciklusi Velikih praznika, Čuda i parabola i sveti ratnici i monasi. Kao značajno središte duhovnog, kulturnog, književnog i umetničkog života Ravanica je uticala na nastanak više crkava i manastira, među kojima se ističu obližnji manastir Sisojevac i crkve u Petruškoj oblasti.